Elita majątkowa zaboru pruskiego przed I wojną światową

Abstract

Na podstawie przygotowanych przez Rudolfa Martina list milionerów w prowincjach Rzeszy Niemieckiej analizujemy pozycję Polaków w elicie majątkowej zaboru pruskiego. Według otrzymanych przez nas wyników blisko połowa milionerów zamieszkujących Prowincję Poznańską była narodowości polskiej, natomiast liczba polskich milionerów w innych analizowanych przez nas prowincjach była śladowa. Polacy byli reprezentowani szczególnie wśród „średniej klasy” milionerów, a mniej było ich na samym szczycie i dole listy R. Martina. Prawie wszyscy polscy milionerzy byli właścicielami ziemskimi. Jak wynika z analizy, ludność polska raczej nie wykorzystała – przynajmniej w porównaniu z innymi narodami – szans stwarzanych przez drugą rewolucję przemysłową. Mimo stanowienia 60% ludności Prowincji Poznańskiej, Polacy należeli do grupy jedynie 20% milionerów reprezentujących pozarolnicze sektory gospodarki. Otrzymane przez nas wyniki wskazują, że mimo nieprzychylnej narodowi polskiemu polityce zaborcy interes polskich arystokratycznych elit nie był zagrożony. Polscy właściciele ziemscy należeli do elity majątkowej państwa niemieckiego. Byli w stanie wykorzystać możliwość eksportu produktów rolnych na chłonny rynek niemiecki. Paradoksalnie byli również pośrednimi benefi cjentami dyskryminacyjnej polityki zaborcy, który wykupując polską ziemię rolną po zawyżonych cenach, zapewnił wzrost wartości polskich majątków.

Based on Rudolf Martin’s list of millionaires in the provinces of the German Reich, we analyse the position of Poles within the financial elite of the Prussian partition. Our fi ndings indicate that nearly half of the millionaires living in the Province of Posen (German: Provinz Posen; Polish: Prowincja Poznańska) were of Polish nationality. In contrast, the number of Polish millionaires in other provinces we examined was minimal. Poles were especially well represented among the “middle class” millionaires, while there were fewer Polish individuals at both the top and bottom of Martin’s list. Almost all Polish millionaires were landowners. The analysis reveals that the Polish population did not fully capitalise on the opportunities presented by the Second Industrial Revolution, especially in comparison to other nations. Although Poles comprised 60% of the population in the Province of Posen, they accounted for only 20% of the millionaires in non-agricultural sectors of the economy. Our fi ndings suggest that, despite the unfavourable policies imposed by the partitioning power, the interests of the Polish aristocracy were not threatened, for Polish landowners were part of the fi nancial elite within the German state. They took advantage of the opportunity to export agricultural products to the thriving German market. Paradoxically, they were also indirect benefi ciaries of the discriminatory policies of the partitioning powers, which bought up Polish agricultural land at infl ated prices, increasing the value of Polish estates.